Gastcolumn: Sociale veiligheid vraagt om meer dan goede bedoelingen

We praten al jaren over sociale veiligheid in de zorg. Er zijn werkgroepen, instrumenten, beleidsstukken en goede bedoelingen in overvloed. En toch beweegt de teller niet de goede kant op. Uit onze nationale aios-enquêtes bleek dat in 2022 32 procent van de respondenten het afgelopen jaar met ongewenst gedrag te maken had gehad². In 2024 was dat 34 procent¹. Op papier verandert er van alles, op de werkvloer nauwelijks. Hoe kan dat?

Een deel van het antwoord zit in de omgeving waarin we werken. Het ziekenhuis is een plek van leren én presteren, met een hiërarchie die deels functioneel is. Daarbij werken verschillende persoonlijkheden en beroepsgroepen samen, ieder met eigen communicatiestijlen en ongeschreven regels over feedback. En dat onder hoge druk, terwijl fouten grote gevolgen kunnen hebben.

Dat maakt elkaar aanspreken ingewikkeld. Je beoordeling, opleidingsplek en carrièrekansen hangen mede af van de mensen met wie je dagelijks samenwerkt. Veel aios laten scherpe opmerkingen daarom van zich afglijden, niet omdat ze oké zijn, maar omdat ze verder willen. Wat de één luchtig opvat, kan voor een ander de druppel zijn.

Toch is niet elke correctie die schuurt verkeerd. Een supervisor die je wijst op een verkeerd gelegde hechting, zorgt misschien voor ongemak, maar juist daarvan kun je een betere arts worden. Het gaat mis als die correctie een oordeel wordt over wie je bent. Precies op dat verschil moeten we sturen als we die 34 procent omlaag willen krijgen.

Een ander probleem is het gesprek dat níét plaatsvindt. Uit onze enquêtes blijkt keer op keer dat de drempel om iets te melden of iemand aan te spreken hoog is, vooral uit angst voor nadelige gevolgen. In veel ziekenhuizen is van alles geregeld, maar het aanbod is niet altijd makkelijk te vinden en melden binnen de eigen organisatie kan onveilig voelen.

De gang naar de Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten (RGS) staat open voor wie buiten de muren wil aankloppen, maar is formeel en vaak te zwaar voor wat iemand op dat moment nodig heeft: even sparren en weten wat de opties zijn. Bovendien is die route er alleen voor aios, terwijl een groot deel van de artsen in het ziekenhuis basisarts is. Daarom hebben we vanuit De Jonge Specialist (DJS) het Veilig Meldpunt opgezet: een ziekenhuisoverstijgend informatiepunt dat overzicht biedt over meldroutes. Je kunt er advies inwinnen of anoniem je verhaal kwijt, zonder dat een situatie meteen hoeft te escaleren.

Maar een meldpunt alleen verandert de cultuur niet. Er gebeurt al veel: HR-afdelingen richten meldstructuren in, opleiders trainen zich in feedback geven, er is trainingsaanbod voor aios om stevig in je schoenen te staan in een hiërarchische omgeving en er zijn vertrouwenspersonen beschikbaar. Toch werken we nog te vaak op losse eilandjes, ieder vanuit een eigen werkgever, visie en aanpak. Daarom zet de commissie Veilig Meldpunt zich ervoor in om betrokken partijen bij elkaar te brengen en gezamenlijk stappen te zetten naar cultuurverandering.

De eerste stap kun je morgen al zetten. Vraag na een scherpe correctie op de OK, tijdens de overdracht of op de afdeling eens hoe die bij de ander landde. Het gaat er niet om feedback zachter te maken, maar om na een schurend moment weer op één lijn te komen. Op het MMV-congres in december geven we hierover samen met Miriam Boer een workshop met concrete handvatten.

Wij maken ons hard voor een werkcultuur waarin iedereen fouten mag maken en kan groeien zonder angst: aios én specialist. Dat lukt niet door langs elkaar heen te werken, maar alleen samen. Met als belangrijkste doel dat straks niemand meer naar huis fietst met de gedachte: wat daar gebeurde, was echt niet oké. 

marlou heeling
  1. De Jonge Specialist. (2022). Nationale a(n)ios-enquête 2022: Gezond en veilig werken. De Jonge Specialist. https://www.dejongespecialist.nl 
  2. De Jonge Specialist. (2025). Nationale a(n)ios enquête Gezond en veilig werken 2024: Trots op het werk, niet op de omstandigheden. De Jonge Specialist. https://www.dejongespecialist.nl 

Gerelateerd nieuws

Pilot in het ETZ: Basisartsen actiever laten leren

Hoe kunnen supervisoren basisartsen tijdens het dagelijkse werk actiever laten leren en meer eigenaarschap geven over hun ontwikkeling? In een nieuwe pilot van het ETZ kijkt een coach mee tijdens hun werk. Zo wordt onderzocht of coachend begeleiden basisartsen helpt om leermomenten beter te benutten. Onderwijskundig adviseur Mirelle Voskes en opleidingsadviseur Monique Dooijes vertellen wat dat oplevert.

Breed opleiden begint met een stevige basis

Goed opleiden vraagt meer dan alleen kennis. Die overtuiging delen Anique Baten en Aline Kiewiet. Beiden werken vanuit hun eigen invalshoek aan hetzelfde doel: de jonge basisarts breed opleiden en goed voorbereiden op de praktijk. Baten als niet-praktiserend internist acute geneeskunde, onderwijskundig adviseur bij de Isala Academie en promovendus op het programma PREPARE. Kiewiet als aios interne geneeskunde, PhD-student en lid van de werkgroep Onderwijslijn.

Pilots: van basisarts tot breed inzetbare dokter

Hoe leiden we basisartsen op tot breed inzetbare dokters? Die vraag staat centraal in tien pilots die momenteel lopen binnen het project Ruimte voor opleiden van de Federatie Medisch Specialisten. De pilots zijn nog in de beginfase, maar bieden al wel een interessant inkijkje. Drie betrokken organisaties delen hun bevindingen.

Basisartsen denken mee met pilots Ruimte voor opleiden: ‘Laat je stem horen’

Tien ziekenhuizen zijn gestart met de pilots van Ruimte voor opleiden. Phebe Berben, vice-voorzitter van De Jonge Specialist, en Sophie van Buseck, basisartsvertegenwoordiger in de ledenraad van De Jonge Specialist, zijn allebei lid van twee begeleidingscommissies die de pilots begeleiden en vanuit hun expertise meedenken.

Opleidingsprijs 2026: Nominaties zijn geopend

Ben je aios en is jouw opleider het voorbeeld van een goede opleider? Heeft jouw opleider oog voor jouw individuele wensen? En is jouw opleider of opleidersduo zo gepassioneerd dat het aanstekelijk en motiverend werkt? Nomineer deze opleider(s) dan vóór 20 juli, want goed opleiderschap verdient een podium.

Kernactiviteiten toegevoegd aan basisartsportfolio’s

De Federatie Medisch Specialisten ontwikkelde samen met de wetenschappelijke verenigingen vijf kernactiviteiten met leerdoelen voor de basisfase van de medische vervolgopleidingen, gericht op de ontwikkeling van breed inzetbare artsen.

Eerste COC-themabijeenkomst over sociale veiligheid en omgaan met meldingen

Op 21 mei vond de eerste themabijeenkomst van het Netwerk COC-voorzitters plaats. Centraal stond de complexe rol van opleiders en COC-voorzitters bij signalen of meldingen over collega’s of aios: hoe handel je zorgvuldig, welke risico’s spelen mee en waar kun je terecht voor steun en advies?

Thema MMV-congres 2026: Samen zetten we de toon

Het MMV-congres 2026 staat in het teken van ‘Samen zetten we de toon’: een thema dat draait om het toekomstbestendig en aantrekkelijk houden van het vak. Centraal staat hoe we dat samen doen met iedereen die in de zorg een rol speelt.

Federatie presenteert visie op professionalisering

De Federatie Medisch Specialisten heeft samen met het werkveld, vertegenwoordigd in de adviesgroep Professionalisering, een visie op professionalisering ontwikkeld: ‘Samenwerken aan brede inzetbaarheid van aios, opleiders en medisch specialisten’.

CGS stemt in met nieuw Kwaliteitskader voor medisch-specialistische vervolgopleidingen

Het College Geneeskundige Specialismen (CGS) heeft op 11 maart 2026 ingestemd met het vernieuwde Kwaliteitskader medisch-specialistische vervolgopleidingen.

De brede basis: 10 pilots gestart

In tien pilots wordt binnen het project Ruimte voor opleiden van de Federatie Medisch Specialisten onderzocht hoe de in het project ontwikkelde kernactiviteiten, met bijbehorende leerdoelen voor de basisfase, in de praktijk werken.

Handreiking HR-zaken in de maak

Als opleider ben je operationeel leidinggevende van de aios. Dat betekent dat je soms ook betrokken bent bij HR-zaken en dat vraagt om heel specifieke kennis. Die kennis wordt nu gebundeld in een handreiking voor opleiders.

Nieuwe competentieset voor supervisoren en opleiders beschikbaar

De Federatie Medisch Specialisten heeft een nieuwe competentieset voor supervisoren en opleiders gepubliceerd, samen met een bijbehorende online zelfscan.

Samen leren om samen te werken: hoe een Onderwijslijn Basis de basisarts voorbereidt op netwerkzorg

De kernactiviteiten voor de basisfase van de medische vervolgopleidingen zijn opgeleverd. Tijd voor de volgende stap: een onderwijslijn die basisartsen helpt die kernactiviteiten daadwerkelijk aan te leren. Bart Hellebrekers, voorzitter van de werkgroep Onderwijslijn Basis, legt uit waarom dit nodig is en wat het oplevert voor arts en zorg.

Vrij verkeer artsen in Europa: Eenvoudiger op papier dan in de praktijk

Binnen de Europese Unie (EU) geldt vrij verkeer van beroepen. In theorie zouden medisch specialisten dus eenvoudig buiten de landsgrenzen hun vak moeten kunnen uitoefenen. In de praktijk blijkt de erkenning van medische specialistentitels in andere EU-landen echter allesbehalve vanzelfsprekend.

Zorgen over bezuinigingen op medische vervolgopleidingen

D66, VVD en CDA kondigden in het coalitieakkoord bezuinigingen aan op de medische vervolgopleidingen van structureel € 110 miljoen per jaar. De voorzitters van De Jonge Specialist en de Federatie Medisch Specialisten, Kirsten Dabekaussen en Karel Hulsewé, maken zich grote zorgen.

Federatie presenteert leerdoelen voor de basis van de medische vervolgopleidingen

De Federatie heeft samen met de wetenschappelijke verenigingen vijf kernactiviteiten ontwikkeld met de leerdoelen voor de basisfase van de medische vervolgopleidingen.

Recordaantal bezoekers zeventiende MMV-congres

Op woensdag 3 december vond in het NBC Congrescentrum in Nieuwegein de zeventiende editie van het MMV-congres plaats, georganiseerd door de Federatie Medisch Specialisten.

Niels van Heerbeek wint Opleidingsprijs 2025

Niels van Heerbeek, opleider keel-neus-oorheelkunde uit het Radboudumc in Nijmegen, mag zich een jaar lang ‘beste opleider van Nederland’ noemen.

Gastcolumn: Aios onder druk - aandacht voor verandering

'In de loop van de tijd leerde ik wel beter omgaan met (werk)druk, maar als ik terugdenk aan die periode, realiseer ik me hoe waardevol het was geweest als dit beter bespreekbaar was geweest', schrijft voorzitter van de RGS Jonneke Eikelboom in haar gastcolumn.

Veilig opleiden begint met praten: Pak één dilemma en begin

Het Maasstad Ziekenhuis ontwikkelde dilemmakaarten om het gesprek aan te gaan over een veilig opleidingsklimaat.

Werkgroep Opleidingsfinanciering van start

De Federatie Medisch Specialisten en De Jonge Specialist (DJS) zijn samen een werkgroep gestart om de financiering van medische vervolgopleidingen transparanter en beter bespreekbaar te maken.

Opleiden voor brede inzetbaarheid: wat we nu al kunnen doen

Tijdens de themabijeenkomst van de Raad Opleiding op 8 oktober 2025 bespraken a(n)ios en opleiders een ander begeleidingsmodel en scenario’s voor de basisfase - een gezamenlijke start voor alle artsen in opleiding, gericht op brede, generalistische zorg.

Stemming opleider van het jaar geopend

Wie wordt de winnaar van de Opleidingsprijs 2025? Op 3 december tijdens het MMV-congres weten we wie deze felbegeerde prijs in ontvangst mag nemen. Ben je aios en lid van De Jonge Specialist? Stem dan nu op jouw favoriet.

Gastcolumn: ‘Doe gewoon normaal’

In een gastcolumn schrijft algemeen en vaatchirurg Joris Blok over het voorkomen van grensoverschrijdend gedrag, de aanspreekcultuur en een veilig opleidingsklimaat.

Eerst dokter leren zijn: Ruimte voor opleiden formuleert kernactiviteiten voor elke basisarts in het ziekenhuis

Tessel Korver, aios kindergeneeskunde Emilie van Lingen, aios interne geneeskunde vertegenwoordigen samen met vier anderen de aios in project Ruimte voor Opleiden. In de afgelopen maanden bogen zij zich over het vraagstuk: kunnen we samen de inhoud beschrijven voor een basis voor alle aios in het ziekenhuis?

De kaartverkoop voor het MMV-congres 2025 van start

Op woensdag 3 december 2025 organiseert de Federatie Medisch Specialisten de zeventiende editie van het MMV-congres in het NBC congrescentrum in Nieuwegein.

Finalisten Opleidingsprijs 2025 bekendgemaakt

De finalisten voor de Opleidingsprijs 2025 zijn bekend. Uit een groot aantal inzendingen selecteerde de jury de drie finalisten die zich stuk voor stuk onderscheiden in hun visie, toewijding en mensgerichte aanpak in het opleiden van jonge dokters.

Prijzengeld Opleidingsprijs 2024 ingezet voor mentoraat

Thera Links, internist en opleider interne geneeskunde uit het UMCG, werd afgelopen jaar verkozen tot Opleider van het jaar 2024. Het bijbehorende geldbedrag van de Opleidingsprijs gaat Links besteden aan het opzetten van structureel mentorschap met training en ondersteuning voor aios.

Leren denken als een T-shaped professional 

Tijdens het lustrumcongres van de Federatie Medisch Specialisten verzorgden chirurg Bas Verhoeven, internist Anja van Gucht en aios interne geneeskunde Emilie van Lingen de workshop ‘Waarom stel je die vraag? Leer denken als de T-shape professional’.

MMV-congres 2025: 71 abstracts ingediend

Er is een record aantal abstracts ingediend voor MMV-congres 2025. Diverse opleiders, aios, wetenschappelijke verenigingen en onderwijskundigen hebben hun ideeën bij het thema ‘Opleiden is veranderen’ ingediend.

Opleidingsprijs 2025

Op 3 december 2025 reiken De Jonge Specialist en de Federatie Medisch Specialisten de Opleidingsprijs 2025 uit tijdens het MMV-congres 2025: Opleiden is veranderen.

Vergoeding opleiding tot medisch specialist is passend, blijkt uit NZa-rapport

Op 15 april heeft de NZa het rapport 'Kostenonderzoek naar (medisch)-specialistische vervolgopleidingen' gepubliceerd. Dit rapport geeft inzicht in de werkelijke kosten die instellingen maken voor het opleiden van aios.