Overzicht standpunten partijen voor de verkiezingen 2025

Op 29 oktober vinden de Tweede Kamerverkiezingen plaats. In dit overzicht staan standpunten van politieke partijen over thema's die belangrijk zijn voor medisch specialisten.

Bekijk ook de verkiezingsagenda van de medisch specialisten 2025 met tien punten die samen een duidelijke oproep aan de politiek vormen.

Passende zorg

GroenLinks-PvdA: patiënt en artsen kiezen samen over de beste behandeling, waarbij niet alleen ziekte maar ook gezondheid en wat iemand wél kan meetelt. Zo voorkomen we overbehandeling en onnodige ingrepen.
VVD: patiënten en zorgverleners beslissen samen over passende zorg, met een focus op kwaliteit van leven. Steviger toetsen op wat er in het basispakket komt. Een kleiner basispakket waarbij minder goede behandelingen uit het basispakket verdwijnen.
NSC: voor passende zorg moet de prikkel tot behandelen minder worden. Tijd om met patiënt behandel- en diagnostiekgrenzen te bespreken moet worden beloond. Demedicalisering hoort ook bij passende zorg.
D66: onnodige zorg of zorg waarvan niet bewezen is dat het effectief werkt wordt niet meer vergoed en nieuwe behandelingen of behandelmethoden worden niet automatisch opgenomen in het basispakket. Zorgverlener en patiënt voeren altijd een gesprek over de waarde van een behandeling. De overheid helpt zorgprofessionals om die gesprekken te kunnen voeren en het tuchtrecht wordt aangepast zodat zorgprofessionals meer rechtszekerheid ervaren als wordt afgezien van een behandeling. Investeren in overheidscampagnes om mensen bewust te maken van wel of niet behandelen.
BBB: alleen bewezen werkzame zorg komt in een basisverzekering.
CDA: beweging maken waarin zoveel mogelijk voorkomen dat mensen zorg nodig hebben. En als het toch tegenzit, passende zorg krijgen. Bewezen niet-effectieve zorg moet uit het basispakket, en het Zorginstituut moet strenger en transparanter toetsen en vaker het bestaande pakket evalueren.
Partij voor de Dieren: zorg, begeleiding en ondersteuning zijn passend en duren niet langer dan noodzakelijk.
SGP: er komt een doorlopen onderzoek voor een (kosten)effectiever basispakket.
ChristenUnie: het Zorginstituut krijgt meer instrumenten om te sturen zodat alleen passende zorg in het zorgverzekeringspakket zit. De arts bepaalt samen met de patiënt of behandelen echt nodig is. Richtlijnen zijn niet alleen gericht op ‘doen’, maar ook op ‘laten’.
Volt: het basispakket moet niet uitgekleed worden. Het is aan zorgverlener en patiënt wat de beste behandeling is.
PVV, SP, JA21: niet opgenomen in het verkiezingsprogramma.

Digitale zorg en beschikbaarheid van patiëntgegevens

PVV: slimme inzet van kunstmatige intelligentie om administratiedruk te verlagen.
GroenLinks-PvdA: digitale zorg kan kwaliteit verbeteren, patiënten meer regie geven en zorgverleners ontlasten, maar moet wel veilig, toegankelijk en betaalbaar.
VVD: zorgverleners mogen onderling medische gegevens delen, tenzij de patiënt hier bezwaar tegen heeft gemaakt. Gegevensuitwisseling wordt meer geautomatiseerd om regeldruk tegen te gaan. Innovatie rondom digitalisering, robotisering en kunstmatige intelligentie moet gestimuleerd en gefinancierd worden.
NSC: er komt een landelijk, veilig en toegankelijk patiëntendossier voor iedere zorgverlener, altijd beschikbaar, met toestemming van de patiënt. Wel terughoudend tegenover de opvraag van gegevens door instanties zoals de Nederlandse Zorgautoriteit. De koppeling van patiëntgegevens moet optimaal beveiligd worden tegen cyberaanvallen.
D66: nieuwe technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie, worden gebruikt om administratieve lasten te verlagen en zorgverleners te ondersteunen. De centrale overheid neemt nadrukkelijk regie op gegevensuitwisseling.
BBB: er komt verplichte standaardisatie van digitale gegevensuitwisseling tussen zorgaanbieders. Ook moet nieuwe zorgtechnolologie onderling aansluitbaar zijn, zodat zorgmedewerkers niet met allemaal verschillende apps hoeven te werken.
CDA: er komt een Nationaal Zorgplatform om datagestuurd werken te bevorderen, evenals een digitale infrastructuur met open standaarden en afdwingbare afspraken. Bij medische opleidingen moet aandacht zijn voor de werking, kansen en risico's van kunstmatige intelligentie.
SP: e-health is een goede aanvulling, geen vervanging. Nieuwe technologische mogelijkheden kunnen zorg verbeteren, maar onderlinge steun en menselijk contact blijven een voorwaarde voor goede zorg.
Partij voor de Dieren: niet opgenomen in het verkiezingsprogramma.
SGP: patiëntgegevens moeten beter digitaal toegankelijk zijn en makkelijker uitgewisseld kunnen worden. Er komt een landelijke voorziening voor gegevensuitwisseling, waarbij patiënt de regie behoudt. Bij het gebruik van kunstmatige intelligentie moet een menswaardige toepassing centraal staan.
ChristenUnie: kunstmatige intelligentie kan een middel tot mogelijke detectie zijn voor een arts, zolang de arts eindverantwoordelijk blijft en het middel niet interfereert met de goede relatie tussen arts en patiënt.
Volt: inzetten op het benutten van kansen van digitale en hybride zorgvernieuwingen, met onder meer toepassing van kunstmatige intelligentie en e-health.
JA21: kunstmatige intelligentie wordt omarmd en op bestuursniveau vergroot, en wordt samen met innovatie geprioriteerd om toekomstige stijgingen van zorgkosten op te vangen.

Regeldruk en administratielast

PVV: administratielast verlagen met behulp van kunstmatige intelligentie.
GroenLinks-PvdA: goede zorg valt of staat met voldoende zorgmedewerkers. Het personeelstekort in de zorg is groot en staat gelijkwaardige toegang in de weg. We willen werken in de zorg aantrekkelijker maken. Dat begint met fatsoenlijke lonen, goede en (sociaal) veilige werkomstandigheden en met meer zeggenschap. Als we de zorg op een andere manier organiseren, hoeven medewerkers minder tijd te besteden aan administratie. Digitale zorg en slimme hulpmiddelen kunnen zorgverleners ontlasten.
VVD: om regeldruk te verlagen schrappen verzekeraars in verantwoordingseisen, stoppen toezichthouders met dubbele uitvragen, wordt er gekozen voor geautomatiseerde gegevensuitwisseling en wet- en regelgeving doorgelicht op noodzaak. Digitalisering kan bijdragen aan verminderen van administratieve bureaucratie.
NSC: de zorgbureaucratie moet gehalveerd worden in vijf jaar. Registraties moeten krachten worden verminderd of gestopt, te beginnen met kwaliteitskeurmerken en accreditaties. Hiervoor wordt een commissie met doorzettingsmacht aangesteld.
D66: technologie en digitalisering kan administratieve lasten en werkdruk verminderen. Centrale overheid neemt de regie op randvoorwaarden van goede zorg om versnipperde verantwoordelijkheden tegen te gaan.
BBB: stoppen met overbodige regels, zoals dubbele audits en registraties, en afvinklijsten, particuliere keurmerken en systemen als ZorgKaart Nederland. De wildgroei aan functies van mensen die aan de zorg werken in plaats van in de zorg moet teruggedrongen worden, met in ieder geval een stop op actieprogramma's, beleidsstukken en kwaliteitscontroleurs.
CDA: breed offensief om administratieve lasten aan te pakken, waarbij de tijd aan administratie wordt gehalveerd. Hiervoor moeten overheid, brancheorganisaties, verzekeraars en zorginstellingen zelf moedig schrappen.
SP: geen concrete voorstellen, benoemen wel het aanpakken van hoge werkdruk, managementlagen en bureaucratie.
Partij voor de Dieren: zorgverleners moeten ruimte krijgen om hun werk te doen. Administratieve lasten worden verlaagd zodat er meer tijd over blijft voor de patiënt. Registratielast en verantwoordingsverplichtingen slokken nu te veel tijd op.
SGP: het halveren van de regeldruk moet topprioriteit zijn de komende kabinetsperiode. Ingewikkelde zorgwetgeving moet worden vereenvoudigd en verantwoordingseisen van huidige zorgakkoorden worden eenvoudiger. Beroepsgroepen en zorgaanbieders leveren ook een bijdrage, bijvoorbeeld door het aantal kwaliteitskaders en certificeringseisen te beperken.
ChristenUnie: kiezen voor vertrouwen in de zorgprofessional en stoppen met onnodige regels en doorgeschoten kwaliteitskaders. Alleen noodzakelijke sturing op hoofdlijnen.
Volt: Om de bureaucratie en de administratieve lasten in de zorg te verminderen, dient er gewerkt te worden met standaarden. Heldere afspraken aan de voorkant die steeds hetzelfde zijn, tussen zorgaanbieders en zorginkopers (gemeente, zorgverzekeraar, Rijk), zijn essentieel. De grootste spelers in de regio krijgen hierbij een zeer belangrijke rol.
JA21: er wordt drastisch gesneden in administratieve lasten door het mes te zetten in administratieve- en kwaliteitssystemen waarvan niet of nauwelijks is bewezen dat ze zorg verbeteren. Vertrouwen in de zorgprofessional is het uitgangspunt.

Geneesmiddelen

PVV: apothekers krijgen meer vrijheid te geven om bij schaarste medicijnen met elkaar te delen. Medicijnproductie in eigen land wordt verhoogd en dure medicijnen sneller vergoed.
GroenLinks-PvdA: makkelijker maken voor apothekers om geneesmiddelen uit te wisselen. Onderzoek naar effectiviteit en dosering van medicijnen zodat niet onnodig wordt voorgeschreven. Samen met Europese partners meer grip krijgen op medicijnen en productie van onmisbare medicijnen terugbrengen naar Europa.
VVD: er komt een ijzeren voorraad van hulp- en geneesmiddelen. De productie en ontwikkeling van medicijnen in Nederland wordt uitgebreid. Kritisch preferentie- en toelatingsbeleid bij dure middelen.
NSC: apothekers mogen medicijnen en zorgmaterialen terugnemen om deze aan andere patiënten te verstrekken. Afhankelijkheid van mondiale markt verkleinen door in te zetten op productie en strategische voorraden binnen Europa, en Europees samenwerken bij inkoop. Het preferentiebeleid wordt herzien. Voor nieuwe en dure geneesmiddelen scherpe toelatings- en gebruiksvoorwaarden.
D66: essentiële geneesmiddelen moeten waar mogelijk weer in Europa geproduceerd worden en er moet een Europese basisvoorraad komen. Het preferentiebeleid moet worden herzien. Stevig inzetten op onderhandelingen over de prijzen van nieuwe dure geneesmiddelen, medische technologie en hulpmiddelen, zodat de kosten in verhouding staan tot de meerwaarde voor patiënt. Publiek geld moet een grotere rol spelen in de ontwikkeling van medicijnen. Door als overheid meer te investeren in langlopende trajecten, drukken we de kosten en versterken we de nationale wetenschap.
BBB: medicijnproductie wordt teruggehaald naar Nederland. Ongeopende verpakkingen worden opnieuw gedistribueerd.
CDA: Europese productie moet worden gestimuleerd en internationale afhankelijkheid verkleind.
SP: er komt een nationaal onderzoekfonds voor de ontwikkeling van geneesmiddelen in publieke handen, en een centraal inkoopsysteem voor medicijnen en hulpmiddelen om een strategische voorraad op te bouwen. Europa en Nederland moeten de medicijnproductie weer in eigen hand nemen. Patenten die de toegankelijkheid van belangrijke medicijnen in de weg zitten worden afgenomen.
Partij voor de Dieren: om te hoge medicijnprijzen te voorkomen en leveringszekerheid te behouden, wordt de opbouw van medicijnprijzen openbaar en waar mogelijk worden goedkopere, merkloze medicijnen gebruikt. Er komt een voorraad cruciale medicijnen.
SGP: de bijbetaling voor geneesmiddelen wordt ook de komende periode gemaximeerd per jaar.
ChristenUnie: medicijntekorten worden aangepakt, productie op het Europese continent gestimuleerd.
Volt: de beschikbaarheid van medicijnen moet Europees worden geborgd, in een EU-gezondheidsunie. Europees samenwerken bij inkoop en gezamenlijk prijsbeleid voor dure geneesmiddelen, en toegang en beschikbaarheid van medicijnen verankeren als rechten binnen de EU.
JA21: de sluis voor dure geneesmiddelen moet in stand worden gehouden. Verspilling van medicatie wordt tegengegaan met een beloningssysteem voor retourneren.

Preventie

PVV: niet opgenomen in het verkiezingsprogramma.
GroenLinks-PvdA: voorkomen is beter dan genezen, daarom moeten mensen geholpen worden met gezonde levenskeuzes: gezond eten, bewegen, verminderen van roken, overgewicht en drankgebruik, en een grens aan suiker in producten.
VVD: richten op het voorkomen van zorg, bewustzijn van leefstijl en eigen regie. Inzichtelijk maken van wat preventie kost en oplevert met een investeringsmodel.
NSC: preventie moet belangrijker worden. Stimuleren tot gezondere keuzes en gezonde voeding betaalbaar te maken.
D66: investeren in extra leefstijlpreventie, zoals sport en gezond eten. De gezondheidsdoelen uit het Nationaal Preventieakkoord moeten vastgelegd worden in de Wet publieke gezondheid.
BBB: gezond leven begint met voorkomen. Structurele aandacht voor gezonde leefstijlbevordering.
CDA: gezonde keuzes maken moet makkelijk zijn. Het preventieakkoord moet aangescherpt worden. Er komt een investeringsmodel om preventie goed te kunnen berekenen.
SP: ziekte voorkomen is beter en goedkoper, dus er moet in worden gezet op o.a. gezonder eten, verbod op reclame voor ongezond eten, en het aanpakken van de rookindustrie. Alle bewezen preventieve zorg komt in het basispakket.
Partij voor de Dieren: vol inzetten op preventie, gezond leven en gezond eten. Uitgaven voor of kosten van preventie komen in het basispakket. Zorgverzekeraars worden verplicht mee te betalen aan preventie. Leefstijlinterventies krijgen een stevigere plek in opleidingen.
SGP: overheid kan gezond leven stimuleren en schadelijk gedrag ontmoedigen. Effectieve preventie vraagt een wettelijke taak- en rolverdeling tussen overheid, verzekeraars en zorgaanbieders en een structureel preventiefonds voor bewezen effectieve interventies.
ChristenUnie: preventie en een stevige sociale basis voorkomen veel (gespecialiseerde) zorg. Daarom moeten zorgverzekeraars hierin investeren.
Volt: voor brede preventie, waarbij armoedebestrijding onderdeel moet zijn van de Samenhangende Preventiestrategie. Er moet onderzoek naar kostenefficiënte preventie. Vanuit de EU gezamenlijke campagnes rondom preventie.
JA21: er moet meer preventie-onderzoek worden uitgevoerd.

Financiering

PVV: het eigen risico wordt volledig afgeschaft, de ziektekostenpremie stijgt hierdoor niet.
GroenLinks-PvdA: eigen risico stapsgewijs afschaffen en zorg op een andere manier financieren waarbij de rijkste Nederlanders meer gaan betalen en middenklasse minder.
VVD: verlaging eigen risico terugdraaien en kijken of een verhoging nodig is om premies betaalbaar te houden. We willen ongecontracteerde zorg beperken en op termijn volledig afbouwen.
NSC: in plaats van een halvering van het eigen risico kiezen voor een beperkte eigen bijdrage van € 50 per behandeling met een maximum van € 385. Cliënten en patiënten mogen geen last hebben van de bureaucratische schotten in de organisatie en financiering van de zorg. Zorgaanbieders bieden daarom integraal zorg aan, over de grenzen van de verschillende wetten en financieringsbronnen heen.
D66: het eigen risico blijft, per behandeling betaal je niet meer dan € 150.
BBB: één wettelijk verplichte basisverzekering met gelijke inhoud en premie. Alle niet bewezen werkzame zorg moet uit de basisverzekering.
CDA: verlaging eigen risico terugdraaien, maar wel voorstander van tranchering per behandeling. Stoppen met vergoeding ongecontracteerde zorg om de groei van het aanbod af te remmen en de zorgverzekeraars aan te moedigen om kosten te drukken en betere kwaliteitseisen te kunnen stellen.
SP: ziekenhuizen worden gefinancierd op basis van zorgbehoefte, niet per verrichting. De zorg wordt weer publiek.
Partij voor de Dieren: het eigen risico wordt afgeschaft. De inkomensafhankelijke bijdrage gaat omhoog. Zorgfonds met uitgebreide dekking, ook voor mondzorg, fysiotherapie en (definitieve) anticonceptie.
SGP: zorg die niet-bewezen effectief is, wordt niet (langer) collectief gefinancierd.
ChristenUnie: eigen risico blijft, de zorgpremie moet gehalveerd worden en zorgtoeslag moet vervangen worden door een uitkeerbare belastingkorting.
Volt: perverse prikkels moeten uit de zorgfinanciering. Het moet lonend zijn om patiënten en cliënten te helpen, te begeleiden en te genezen.
JA21: de verlaging van het eigen risico moet worden teruggedraaid en zorg moet worden bekostigd op basis van uitkomsten en toegankelijkheid in plaats van productie. Voor regionale zorgbugettering en ziekenhuizen sturen op het leveren van noodzakelijke zorg op basis van een simpel systeem van zorguitkomsten (overleven en kwaliteit van leven) en toegangstijden.

Organisatie zorglandschap

PVV: acute zorg wordt uit de marktwerking gehaald. Regionale ziekenhuizen worden behouden met spoedeisende hulp, intensive care en geboortezorg, indien nodig met financiële steun van de overheid.
GroenLinks-PvdA: inzetten op het behoud van streekziekenhuizen en tegengaan van verschraling. Acute zorg financieren op basis van beschikbaarheid en niet per verrichte handeling.
VVD: eenvoudige ziekenhuisgrepen moeten zoveel mogelijk dichtbij huis. Complexe zorg wordt geconcentreerd op een paar plekken.
NSC: niet-complexe ziekenhuiszorg wordt georganiseerd op regionale schaal. Waar nodig wordt financiering aangepast op de beschikbaarheid van regionale acute zorgvoorzieningen. Voor topklinische laagfrequente behandelingen kan centralisatie verdedigbaar zijn.
D66: concentratie is een kans om zorg te verbeteren, mits goed vormgegeven. Specialistische zorg concentreren op strategische locaties verbetert kwaliteit. Tegelijkertijd moet dit hand in hand gaan met sterke regionale netwerken, goede bereikbaarheid en digitale ondersteuning.
BBB: ziekenhuizen met regionale functies van SEH, spoedeisende verloskunde en IC zijn cruciaal en in bekostiging hoort rekening te worden gehouden met dit regionale belang. Ook moet er een fonds komen ter ondersteuning van regionale ziekenhuizen.
CDA: laag-complexe zorg vindt plaats in regionale centra; zij werken onderling samen. Hoog-complexe zorg wordt gecentreerd in academische ziekenhuizen en gespecialiseerde topcentra. De minister krijgt bevoegdheden om concentratie en regionale specialisatie af te dwingen.
SP: de ambulancezorg wordt een publieke dienst en spoedeisende hulpposten worden niet gesloten. Ziekenhuizen, huisartsenposten en spoedeisende-hulpafdelingen blijven behouden, óók in krimpregio’s. Waar zorg verdween, brengen we die terug. De rijksoverheid krijgt de wettelijke plicht om te zorgen voor een evenwichtige spreiding van toegankelijke zorgvoorzieningen in alle regio’s.
Partij voor de Dieren: regionale ziekenhuizen blijven open en verdwijnen niet door fusies. Acute zorg wordt gefinancierd op basis van beschikbaarheid, niet op basis van verrichte handelingen. Alleen complexe zorg wordt ondergebracht bij gespecialiseerde ziekenhuizen.
SGP: basiszorg en (acute) medische zorg blijven overal beschikbaar. Er komt verstandige beschikbaarheidsbekostiging van de acute zorg. (Hoog) specialistische zorg wordt geconcentreerd om kwaliteit van zorg te behouden, maar is geen doel op zich.
ChristenUnie: de spoedeisende hulp en andere vormen van acute zorg blijven beschikbaar. Er komt extra geld hiervoor.
Volt, JA21: niet opgenomen in het verkiezingsprogramma.

Transparantie

VVD: patiënten hebben recht op beschikbare informatie over kwaliteit van zorg en de lengte van wachtlijsten. Zorgaanbieders verplichten om kwaliteitsinformatie en informatie over wachtlijsten toegankelijk te maken voor onderzoeksinstellingen, toezichthouders en financiers. Op basis van gebundelde informatie kunnen patiënten onderbouwd kiezen.
D66: wachtlijsten en zorguitkomsten worden volledig transparant. De persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO) biedt patiënten de mogelijkheid om in één oogopslag medische gegevens in te zien en te delen. Dit moet gekoppeld worden aan het BSN.
Partij voor de Dieren: zeggenschap binnen medische behandelingen wordt verstevigd, waarbij patiënten altijd volledig geïnformeerd worden, en recht hebben op een second opinion.
Volt: transparantie en data zijn belangrijk voor toezicht op de zorg en het verbeteren van kwaliteit van de zorg. Ziekenhuizen moeten uitkomsten van operatieve ingrepen openbaar maken, en landelijke benchmarking en peer-learning worden gestimuleerd.
JA21: burger en diens behoeften centraal, burgers moeten meer mogelijkheden krijgen om regie te voeren op eigen gezondheid en zorg omdat zinnige zorg aangepast moet worden aan de individuele situatie van de patiënt.
PVV, GroenLinks-PvdA, NSC, BBB, CDA, SP, SGP, ChristenUnie: niet opgenomen in het verkiezingsprogramma.

Opleidingen

PVV: zorgpersoneel wordt flexibel opgeleid.
NSC: Het grootste deel van het opleidingsbudget in ziekenhuizen gaat naar medisch specialisten. Die scheve verdeling moet rechtgezet worden: verpleegkundigen en verzorgenden aan het bed verdienen ook een goed opleidingsbudget om hen te behouden en te versterken. Om zorgmedewerkers te behouden investeren we in vervolgopleidingen die hen helpen doorgroeien binnen hun werk.
D66: Kennis bij artsen over medische ondersteuning bij het levenseinde van mensen met dementie vergroten door middel van aanvullende opleidingen. Daarbij creëren we meer mogelijkheid voor ruggenspraak met collega’s.
BBB: zorgverleners die een stage of zelfs hele opleiding in een ziekenhuis of zorginstelling hebben gevolgd, blijven vaker behouden voor de regio. Om die reden moet er regionale regie komen op opleidingen en stages
CDA: Opleidingen en bevoegdheidseisen dienen toekomstgericht en op elkaar afgestemd te zijn, zodat er meer mogelijkheden zijn om binnen de zorg over te stappen naar ander werk. Medische opleidingen hebben aandacht voor de werking, kansen en risico’s van technologie en met name AI. Specifieke aandacht voor vrouwelijke gezondheidszorg in medische opleidingen en door met investeren in onderzoek naar en kennis over ziektes en symptomen die vaker bij vrouwen voorkomen.
SP: investeren in opleidingen voor zorgverleners.
Partij voor de Dieren: leefstijlinterventies en diversiteit krijgen meer aandacht in de opleiding van artsen en andere zorgverleners. De specialisering binnen ziekenhuizen is vaak te ver doorgeslagen. De patiënt als geheel zien, in plaats van per orgaan, komt veel meer centraal te staan in medische opleidingen. We ondersteunen het doel om de opleidingen veel generalistischer in te steken.
Volt: we zorgen onder andere voor meer opleidingsplaatsen voor medisch specialisten in transgenderzorg en voor meer aandacht voor diversiteit in medische opleidingen.
GroenLinks-PvdA, VVD, SGP, ChristenUnie, JA21: niet opgenomen in het verkiezingsprogramma.

Geestelijke gezondheidszorg (ggz)

PVV: niet opgenomen in het verkiezingsprogramma.
GroenLinks-PvdA: we investeren in het terugdringen van de lange wachtlijsten in de ggz. We breiden plaatsen in de crisisopvang uit én maken van mentale volksgezondheid een gezamenlijke (maatschappelijke) verantwoordelijkheid met extra aandacht voor de meest kwetsbaren. We zetten in op gelijke kansen op werk, wonen, sporten, onderwijs en een gezonde omgeving en verleggen de focus van het medisch model naar een integraal perspectief. Veel mensen met complexe mentale problemen hebben immers uitdagingen op meerdere levensgebieden. We maken betere afspraken met zorgverzekeraars over de bekostiging en het terugdringen van marktwerking in de ggz, zodat mensen met een complexe hulpvraag eerder worden geholpen, en over het invoeren van vrije werkruimte voor hulpverleners om te werken zonder een individuele beschikking. We zorgen voor voldoende laagdrempelig aanbod en stoppen met het onnodig medicaliseren van mentale problemen door hulp ook beschikbaar te laten zijn zonder diagnose of stoornis. Hulpverleners moeten meer mogelijkheden krijgen tot bemoeizorg. Bemoeizorg moet structureel beschikbaar zijn in alle gemeenten en landelijk worden bekostigd. Politieagenten worden in hun werk vaak geconfronteerd met verward gedrag. Door te investeren in de juiste zorg en meer aandacht te besteden aan de oorzaken ervan, wordt het werk van de politie verlicht.
VVD: zorgen dat de wachtlijsten in de ggz afnemen. Hiervoor inzetten op meer inzicht in de zorgvraag en dat mensen die het meest nodig hebben, het eerst worden geholpen. Versterken van de aanpak van suïcidepreventie en mentale gezondheid, door ggz, huisartsen, onderwijs, wijkteams, sportverenigingen en andere partijen meer samen te laten werken. 24/7-crisiszorg is hierin een belangrijke schakel. Rondom mensen met verward gedrag moeten maatregelen genomen worden om politie te ontlasten en deze mensen de hulp geven die ze nodig hebben. We onderzoeken met politie, woningcorporaties en zorginstellingen/huisartsen hoe één financieringsvorm kan ontstaan voor hulp aan personen met verward gedrag waarbij desnoods vaker dwang kan worden ingezet.
NSC: de lichte geestelijke gezondheidszorg zal minder langdurig moeten om ruimte te maken voor de complexe zorg. Mensen met complexe en/of gestapelde psychiatrische problemen worden met voorrang geholpen. Hiervoor komt stabiele en voorspelbare financiering voor de specialistische ggz, waarbij zorg minder versnipperd wordt aangeboden. Hierdoor kunnen hulpverleners, indien nodig, langdurig complexe zorg bieden met een waakvlamfunctie. We pleiten voor een betere crisiszorg in de ggz door deze beter bereikbaar te maken. Grote ggz-instellingen moeten de menselijke maat terugbrengen door hun zorg weer kleinschalig te organiseren en ook langdurige zorg te bieden. Verder moet er een moratorium op euthanasie en hulp bij zelfdoding bij psychisch lijden onder de 30 jaar; voordat verdere stappen worden gezet is meer duidelijkheid nodig over hoe wisbekwaamheid en uitzichtloosheid van psychisch lijden moet worden boeordeeld. Personen met verward gedrag horen meestal niet thuis in het strafrecht, maar hebben zorg nodig. Betere samenwerking tussen politie, zorg en andere betrokkenen is noodzakelijk om hen de juiste hulp te bieden. In elke veiligheidsregio moet structurele opvang voor deze groep beschikbaar zijn.
D66: de wachtlijsten in de ggz moeten verkort worden en de toegang tot passende zorg makkelijker. Wie wel moet machten, krijgt in de tussentijd laagdrempelige ondersteuning. We investeren structureel in het terugdringen van wachttijden. Daarbij wordt gedacht aan brede, gezamenlijke intakes, waarin flexibel kan worden op- en afgeschaald. Wachttijden in de basis-ggz moeten worden teruggebracht tot maximaal tien weken en bij de specialistische ggz tot veertien weken, met bindende regionale afspraken. Er moet centrale of regionale regie op wachtlijsten komen zodat ggz-aanbieders samen kunnen kijken waar behandeling plaats kan vinden. Essentiële ggz moet gegarandeerd blijven en er moet geïnvesteerd worden in opleiden en behouden van professionals in de ggz en werken in loondienst aantrekkelijk maken. Voor (jonge) mensen met een psychische aandoening en een uitgesproken euthanasiewens moet tijdig passende hulp beschikbaar zijn.
BBB: marktwerking in de ggz moet opnieuw worden beoordeeld, zodat de behandeling van complexere problematiek niet langer wordt ontmoedigd. Bij complexere problematiek moet betere continuïteit van behandelingen; wie eerder in behandeling was moet makkelijker terugkeren naar dezelfde behandelaar zonderlange wachttijden. Verwarde personen moeten onder worden gebracht bij de ggz, en niet bij politie. Er moet onderzocht worden of hulp voor jongeren met ernstig psychische problemen weer landelijk kan worden geregeld.
CDA: de ggz organiseren rondom mensen. Wachttijden terugdringen, onder andere door een beter gemixte samenstelling tussen zwaardere en lichtere patiënten, wachtlijstbemiddeling, innovatieve vormen van behandeling en ervaringsdeskundigen. Er moet vaker ‘bemoeizorg’ aangeboden kunnen worden voor mensen die zorg mijden en mensen met onbegrepen of verward gedrag. Personen met verward gedrag moeten niet terechtkomen bij de politie maar via de meldkamer direct doorverwezen worden naar organisaties die passende hulp kunnen bieden.
SP: in elke regio zorgen we voor voldoende ggz-opnameplekken en ambulante teams. Bij een crisis komt er altijd professionele opvang, niet gelijk de politie. De wachttijden worden aangepakt en er komt structurele versterking van personeel en voorzieningen. De wachttijden worden aangepakt en er komt structurele versterking voor (opleiding van) het) personeel en voorzieningen. We maken van ggz-ondersteuning een vast onderdeel van de zorg in de buurt. Met voldoende behandelcapaciteit en aandacht voor kinderen, jongeren en mensen met complexe problematiek. Zorg mag daarbij niet afhangen van bureaucratische regels of een label op basis van een handboek voor aandoeningen (zoals de DSM). Behandelaars krijgen de ruimte om passende zorg te bieden op basis van hun professionele oordeel. Daarnaast zal er op tal van plekken meer aandacht moeten komen voor de mentale gezondheid van mensen, van jongeren tot gepensioneerden.
Partij voor de Dieren: de ggz wordt onderdeel van de zorg in elke buurt – zowel fysiek als digitaal toegankelijk. Het wegwerken van de wachttijden in de ggz krijgt prioriteit. Door marktwerking in de zorg is het financieel onaantrekkelijk geworden om langdurige en complexe zorg te bieden aan mensen met ernstige psychische aandoeningen (EPA). We maken hier een einde aan: deze zorg wordt weer structureel en toereikend gefinancierd, zodat niemand buiten de boot valt. We bevorderen integrale zorg waarbij huisartsen, ggz en somatische zorg samenwerken om toereikende zorg voor hun psychische en lichamelijke klachten, die vaak te laat worden herkend, te bieden. We zorgen voor voldoende ondersteuning, opvangplekken, structurele financiering en arbeidsvoorwaarden voor de crisiszorg. De bezuinigingen op de ggz hebben gezorgd dat politie vaak in moet worden gezet bij mensen met onbegrepen gedrag. Dit gaat niet altijd goed; moeten zorgen dat politie beter in staat is om te gaan met mensen en we moeten investeren in de ggz om zo veel mogelijk te voorkomen dat de politie moet worden ingezet. We investeren in wijkgerichte signalering én in bemoeizorg voor mensen die zelf geen hulp zoeken, maar dat wel hard nodig hebben.
SGP: extra middelen voor het terugdringen van de wachttijden in de ggz. Met prioriteit wordt ingezet op hulp voor mensen met de ernstigste psychische problemen. Er komen regionale afspraken over de beschikbaarheid en financiering van cruciale ggz. Psychiaters gaan, net als huisartsen, meedraaien in avond-, nacht- en weekenddiensten. De (bekostiging van) zorg voor personen met verward gedrag moet eenduidiger. Er zijn meer passende woon-zorgplekken voor deze groep nodig. Bemoeizorg wordt wettelijk vastgelegd. Euthanasie bij psychisch lijden moet niet langer mogelijk zijn, zeker bij jonge mensen.
ChristenUnie: er is een nieuwe benadering van omgaan met ggz-vraagstukken nodig om onnodige medicalisering van levensvragen tegen te gaan. Er komen meer praktijkondersteuners ggz bij de huisarts om verergering van mentale gezondheidsproblemen en inzet van zwaarder gespecialiseerde zorg te voorkomen. Herstelacademies gerund voor en door mensen met een psychische kwetsbaarheid krijgen prioriteit in de financiering. Voor ernstig psychiatrische patiënten komt er een adequaat en landelijk dekkend systeem waarvan de financiering op beschikbaarheid wordt geregeld. Er komt een einde aan de cherry-picking door ggz-instellingen. Zorgaanbieders blijven patiënten ondersteunen in hun zoektocht naar passende zorg, ook als de zorgaanbieder zelf niet de beste zorg kan bieden. Voor mensen met verward gedrag is adequate begeleiding vanuit ggz of persoonlijke begeleiders nodig om iemand zelfstandig te kunnen laten wonen. Als dit niet mogelijk is, is een intramurale instelling noodzakelijk.
Volt: bezuinigingen op en decentralisatie van de ggz terugdraaien en investeren in gezondheidszorg. Doel is wachtlijsten terugdringen en capaciteitstekort oplossen. Persoon in plaats van label staat centraal. Ervaringsdeskundige expertise en ggz-expertise moet laagdrempelig beschikbaar zijn in de samenleving (on- en offline). De ggz wordt beter toegankelijk en voor jongeren tot 25 jaar gratis.
JA21: capaciteit van ggz-organisaties vergroten door extra financiering te verstrekken voor de zorg voor patiënten die te kampen hebben met zware psychiatrische problemen. Investeren in Skaeve Huse zodat verwarde personen van straat gehaald kunnen worden en hulp krijgen die nodig is.

Vrije beroepskeuze van de medisch specialist

GroenLinks-PvdA: Zorggeld is van ons allemaal. Medisch specialisten komen in loondienst en er komt een maximum aan het salaris dat je kunt verdienen. Dat maximum geldt ook voor salarissen en winsten van bestuurders en aandeelhouders in de zorg.
NSC: we stimuleren dat medisch specialisten in loondienst komen. De Wet Normering Topinkomens (WNT) geldt voor iedereen in de zorg.
D66: Een financiële prikkel om veel behandelingen uit te voeren rijmt niet met het streven de best passende zorg te leveren. Alle nieuwe medisch specialisten gaan in loondienst en vallen onder de wet normering topinkomens.
CDA: zoveel mogelijk medisch specialisten komen in loondienst om samenwerking binnen ziekenhuizen te stimuleren en tot beter passende zorg te komen.
SP: specialisten gaan in loondienst en ziekenhuizen worden gefinancierd op basis van zorgbehoefte, niet per verrichting.
Partij voor de Dieren: medisch specialisten komen in loondienst.
SGP: alle nieuwe medisch specialisten gaan in loondienst.
ChristenUnie: alle medisch specialisten komen in loondienst. Dit vermindert de prikkel om zo veel mogelijk behandelingen uit te voeren. De WNT gaat gelden voor iedereen in de gezondheidszorg.
Volt: in loondienst werken wordt de norm voor medisch specialisten. Er komt een onderzoek om te kijken hoe het huidige stelsel met maatschappen of medisch specialistische bedrijven geleidelijk op kan worden geheven, zonder hoge kosten. Eerste stap is om toetreding tot deze vormen te verbieden. Artsen en medisch specialisten dienen zich te houden aan de WNT.
PVV, VVD, BBB en JA21: niet opgenomen in het verkiezingsprogramma.