Blog Winnifred van Lankeren: Breed inzetbare specialisten
16 OKTOBER 2025
Zoeken naar balans: breed inzetbare specialisten als sleutel tot houdbare zorg
Toen ik tien jaar geleden als radioloog waarnam in het ziekenhuis op Curaçao, werd mij weer extra duidelijk hoe belangrijk het is om je basiscompetenties op orde te hebben. In het oude ziekenhuis (er is inmiddels nieuwbouw) was de CT-scanner ernstig van slag. De onderdelen moesten uit Panama of Florida komen en die zijn er op een Caribisch eiland niet de volgende dag - en misschien zelfs niet de volgende week. Het was dus een kwestie van het echoapparaat erbij pakken, combineren met een klassieke röntgenfoto en je gezonde verstand gebruiken.
Ik zit al heel wat jaren in het vak, maar voor dit soort basisvaardigheden moet ik toch mijn grijze massa weer hard aan het werk zetten. En op Curaçao bleek ik daarvan te genieten. Maar de ervaring leert dat zo’n brede inzetbaarheid niet altijd vanzelfsprekend is. We focussen op verdieping binnen het specialisme. Dat voelt voor velen van ons comfortabel. Maar de kennis die je in het begin van je carrière opdoet, zakt dan wel steeds verder weg.
Om als medisch specialist breed inzetbaar te blijven, is er een set aan basiscompetenties die op de achterkant van je hand zou moeten kunnen passen. Neem bloedsuikerregeling. Ik kan iemand zonder medische achtergrond in een paar dagen leren hoe dat werkt. Toch hoor je vaak: 'Dat heb ik al jaren niet gedaan, dat moet de assistent doen.' En als de assistent er niet uitkomt, dan wordt de internist erbij gehaald. Met het groeiend tekort aan medisch specialisten en de toename van multimorbide patiënten moeten we daar écht vanaf. Zo’n smal profiel kunnen we ons niet meer permitteren. Brede inzetbaarheid kan een deel van de oplossing zijn: als we niet in capaciteit kunnen vergroten, dan wel in effect.
Het fundament van brede inzetbaarheid moeten we vroeg leggen in de scholing tot dokter. Mijn droom is al jaren om dit in drie fasen te doen: in het laatste deel van de coschappen, in de periode als basisarts en wellicht in de start van een vervolgopleiding. In het project Ruimte voor opleiding zetten verschillende wetenschappelijke verenigingen samen met de Federatie belangrijke stappen. Zij beschrijven binnen de specialisaties 'snijdend' en 'beschouwend' wat de kernactiviteiten in de basisopleiding voor alle aios moeten zijn. Coassistenten en aios voelen deze noodzaak.
Deze vaardigheden onderhouden na de aios-periode is wel een uitdaging. We moeten systemen inregelen waarbij specialisten de basisvaardigheden zien als onderdeel van hun vak, en dit regelmatig uitvoeren en onderhouden. Waarbij we niet meer denken: ‘Dat doet de jongste assistent wel’. En waar we een aantal maanden onder supervisie werken, als je iets al een tijd niet hebt gedaan. Zo voorkom je dat je iets verkeerd doet. Vergeet ook niet dat veel specialisten zichzelf onderschatten. Voor de basisvaardigheden geldt gelukkig: jong geleerd, oud gedaan.
Brede inzetbaarheid kan de druk op de zorg verminderen. Maar wat brengt het jou persoonlijk? Het voelt goed om weer iets buiten je comfortzone te doen. Iets waarmee je je brein weer prikkelt. Dat soort hersengymnastiek helpt bij gezond ouder worden. Na de initiële watervrees merk ik bij collega's vaak hetzelfde: ze vinden het hartstikke leuk om bijvoorbeeld op de spoedeisende hulp te zitten, waar van alles langskomt en je moet improviseren.
Zo sprong een bevriend oogarts tijdens de COVID-periode bij op de spoedeisende hulp. Een hoogleraar deed hetzelfde op de COVID-afdeling en ondertekende zijn berichten toen met ‘aios interne’. Een kwinkslag, want hier werkte hij weer onder supervisie. Deze flexibiliteit was toen nodig en gaf hen beide voldoening. Dat heb ik ook ervaren op Curaçao. Je realiseert je: ik kan dit nog steeds.
Het allerbelangrijkste is echter de balans een tussen specialisme en brede inzetbaarheid. Tussen efficiëntie en flexibiliteit. De hoog complexe zaken moet je natuurlijk bij de zeer gespecialiseerde expert laten. Maar als zo'n superspecialist wordt gebeld omdat iemand glucose van drie heeft, moet hij kunnen zeggen: ‘Geef de patiënt snel een glas siroop of een stukje druivensuiker.’ Die basiskennis hoort erbij, als je je medisch specialist noemt.
Meer weten over basiscompetenties en kernactiviteiten? Bekijk de pagina over het project Ruimte voor opleiden.
Winnifred van Lankeren
Bestuurslid portefeuille opleiding
