Blog: Minder is niet makkelijker
Passende zorg betekent telkens opnieuw wegen wat wel en wat niet waarde toevoegt. En vaak is juist dat laatste het lastigst: uitleggen waarom we iets níet doen. Veel medisch specialisten zullen het herkennen. De patiënt die met een wensenlijst vol met onderzoeken binnenkomt. De dochter die zegt: ‘Maar u gaat toch wel alles doen?’ De verwijzing waarin de verwachting eigenlijk al besloten ligt. Of de hoopvolle blik van iemand die zekerheid zoekt die jij niet altijd kunt geven.
Uit een recente uitvraag onder medisch specialisten blijkt vooral hoe gewoon deze gesprekken zijn geworden in het dagelijks werk. Veel collega’s geven aan vaker dan voorheen te moeten uitleggen waarom een onderzoek, verwijzing of behandeling niet zinvol is. Artsen ervaren daarbij niet zozeer druk vanuit hun organisatie om minder te doen, maar vooral de druk van verwachtingen in de spreekkamer zelf. Van het idee dat alles mogelijk moet zijn. In een samenleving die onzekerheid steeds moeilijker verdraagt.
Want méér doen voelt vaak veiliger. Nog een scan, nog iets uitsluiten. Niet alleen voor de patiënt, maar ook voor ons als arts. Bang om een diagnose te missen. Daarbij vergeten we soms te makkelijk dat extra onderzoek ook risico’s en nadelen met zich meebrengt. Tel daarbij de drukte van de spreekkamer en de angst voor klachten of tuchtzaken op, en het is begrijpelijk dat het gesprek over minder doen meer moeite kost.
In de uitvraag beschreef een collega dat de spreekkamer soms meer voelt ‘als een supermarkt dan als een plek voor medisch vakmanschap’. Misschien ongemakkelijk om zo te zeggen, maar wel herkenbaar. Iedere specialist kent voorbeelden van onderzoek zonder gevolgen voor beleid. Van kwetsbare patiënten die vooral belast worden door diagnostiek. Van behandelingen die mogelijk zijn, maar weinig toevoegen aan kwaliteit van leven. Dan komt de echte vraag: hoe leg je dat uit zonder dat het voelt alsof je iets afpakt?
Misschien helpt het om te erkennen dat patiënten niet alleen op zoek zijn naar informatie. Ze zoeken niet alleen feiten, maar ook houvast. Hebben iemand nodig die naast hen gaat staan en zegt: ‘Ik denk dat dit voor u niet helpt.’ Of juist: ‘Dit is ondanks onzekerheid toch verstandig.’ Dat vraagt meer dan medische kennis alleen: samen onzekerheid verdragen, richting geven zonder het gesprek over te nemen, en soms durven zeggen: ‘Dit gaan we niet doen.’
Het vraagt ook dat we onze eigen reflexen herkennen: de neiging om onzekerheid weg te organiseren, alles uit te sluiten, of een moeilijk gesprek te vermijden omdat de wachtkamer vol zit. Misschien is dat de ongemakkelijke conclusie: passende zorg gaat niet alleen over verwachtingen van patiënten, maar ook over hoe wij zelf omgaan met onze eigen twijfel.
Achter de vraag om een extra onderzoek zit vaak geen veeleisendheid, maar angst. Alleen behandel je die angst niet altijd met extra diagnostiek of behandelingen — hooguit tijdelijk. Misschien moeten we daarom geen tegenstelling maken tussen de patiënt die alles wil en de arts die moet begrenzen. In de spreekkamer zitten meestal mensen die zoeken naar zekerheid. Die zekerheid kunnen we niet altijd geven. Wat we wél kunnen bieden, is eerlijkheid, begeleiding en vakmanschap. Soms zit goede zorg juist in het zorgvuldig uitleggen waarom minder tóch beter is.
Karel Hulsewé
Voorzitter Federatie Medisch Specialisten
Deze blog is gepubliceerd in het magazine Medisch Specialist juni 2026
