Aanpak geneesmiddelentekorten

Op 1 oktober debatteert de Tweede Kamer over het hulp- en geneesmiddelenbeleid. Eén van de belangrijkste thema's: de toenemende geneesmiddelentekorten. Vanuit de Federatie blijven we aandacht vragen voor dit onderwerp. Uit een enquête van de Federatie onder medisch specialisten blijkt dat driekwart dagelijks te maken heeft met het tekort aan geneesmiddelen. Bestuurslid van de Federatie Selma Tromp benadrukt: 'Geneesmiddelentekorten vormen een serieuze bedreiging voor de volksgezondheid. Nederland moet zich, in Europees verband, krachtig inzetten om te voorkomen dat tekorten het nieuwe normaal worden.'

De situatie is zorgwekkend. Essentiële middelen – van antibiotica tot pijnstillers – zijn steeds vaker nauwelijks of niet leverbaar. Artsen moeten daardoor uitwijken naar alternatieve medicijnen. Dit ondermijnt het vertrouwen van patiënten in geneesmiddelen, vergroot de kans op bijwerkingen of complicaties en kan leiden tot langdurige ziekenhuisopnames of zelfs levensbedreigende situaties. Vooral patiënten met een chronische aandoening worden hard geraakt. De gevolgen zijn groot: patiënten geven aan dat zij meer bijwerkingen ervaren als zij andere medicijnen krijgen omdat er een tekort van het medicijn is dat zij gebruiken. Ook ondervinden zij meer klachten van hun aandoening en voelen zij stress en onzekerheid over de beschikbaarheid van hun medicijnen, zo blijkt uit onderzoek van de Patiëntenfederatie Nederland. Ondertussen besteden ziekenhuisapothekers en openbaar apothekers een groot deel van hun tijd aan het zoeken naar oplossingen en alternatieven, die vaak duurder en minder passend zijn.

Volgens de KNMP werden in 2024 ruim 4,5 miljoen Nederlanders direct geraakt door geneesmiddelentekorten. Ook internationaal is het probleem groot: in heel Europa zijn in 2023 en 2024 recordtekorten gemeld. De Europese Rekenkamer waarschuwt in een recent rapport dat deze kritieke tekorten aanhouden, mede door het ontbreken van een gecoördineerd Europees systeem.

De oorzaken zijn divers: productieproblemen, afhankelijkheid van een beperkt aantal leveranciers en beleid dat zich richt op een lage prijs. Dit maakt de aanpak complex. De Federatie werkt daarom nauw samen met andere partijen en het ministerie aan landelijke oplossingen. Maar nationale maatregelen alleen zijn niet genoeg. Omdat veel oorzaken internationaal zijn, is een stevige Europese aanpak noodzakelijk. 

Waar werkt de Federatie aan mee?

• De Federatie werkt samen met zorgverzekeraars, leveranciers, apothekers en groothandelaren aan maatregelen om de beschikbaarheid van geneesmiddelen te verbeteren en tekorten zo snel en zo goed mogelijk op te vangen. Ook in het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) zijn extra afspraken gemaakt over de beschikbaarheid van geneesmiddelen.
• De Federatie zet zich samen met de wetenschappelijke verenigingen en onder regie en coördinatie van het Landelijk Coördinatiecentrum Geneesmiddelen (LCG) in om een acuut tekort zo goed mogelijk op te vangen. Door deze werkwijze is er snel en adequaat actie op een (dreigend) tekort en wordt beschikbaarheid van het geneesmiddel voor de meest urgente patiënten zo goed mogelijk geborgd.
• Bij een dreigend tekort worden door het LCG en gemandateerde medisch specialisten inhoudelijke behandeladviezen opgesteld. Door middel van een ‘alert’ met uniforme informatie aan alle betrokken achterbannen wordt het tijdelijke behandelbeleid gecommuniceerd. In dit traject is nauw contact met andere veldpartijen en met de autoriteiten zoals de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen.
• De wetgeving is aangepast om versnelde import van een geneesmiddel mogelijk te maken zonder artsenverklaring voor elke individuele patiënt.    
• Eind 2023 is op Europees niveau een lijst met zogeheten ‘kritieke geneesmiddelen’ opgesteld. Eind 2024 is ook een Nederlandse lijst opgesteld en recent bijgewerkt. Een dergelijke lijst biedt op Europees en landelijk niveau aanknopingspunten bij het richten en prioriteren van beleid op het gebied van de beschikbaarheid van geneesmiddelen.